Biografia
Awetik Issahakian, poeta armeński, urodził się 31 października 1875 roku w Kazarapacie, miasteczku położonym w pobliżu Aleksandropola (obecnie Leninakan). Pierwsze lata życia spędził na wsi, następnie chodził do szkoły w rodzinnym mieście.
Dzieciństwo poety przypadło na okres, kiedy c::ęść wschodnia i północna Armenii pozostawała pod rządami carskiej Rosji, zaś reszta kraju była nadal pod jarzmem tureckim. Kraj, wyniszczony najazdami Turków, Mongołów, spustoszony przez Timura (Tamerlana), środko-woazjatyckiego władcę muzułmańskiego, z końcem XIV wieku ponownie zajęty przez Turków osmańskich, grabiony przez nich przez następne cztery stulecia, z trudem dźwigał się z ruiny. W części Armenii pozostającej pod władzą turecką nadal trwały prześladowania Ormian, co budziło wśród ludności rosnący opór. Ruchy wolnościowe przybierały na sile. Jeszcze w latach 1895-1896 Turcy i Kurdowie dokonywali masowych rzezi wśród ludności ormiańskiej, a w latach 1914-1915 stosowany przez nich bezwzględny terror przybrał jeszcze większe rozmiary i był połączony z masową deportacją Ormian.
Mimo wielowiekowej niewoli nie zaginęła kultura Armenii, której - przypomnijmy - najstarsze zabytki sztuki pochodzą z końca trzeciego tysiąclecia przed naszą erą, zaś początki literatury sięgają co najmniejpierwszych wieków naszej ery. Był wprawdzie w Armenii okres, kiedy na skutek najazdów tureckich i mongolskich całkowicie zamarło piśmiennictwo. Jednak w połowie dziewiętnastego wieku za sprawą pisarzy kierujących się ideami demokratycznymi nastąpiło jego odrodzenie. Ukształtował się wówczas ostatecznie ormiański język literacki, powstała nowoarmeńska literatura.
W latach 188S-1892 przyszły poeta uczył się w seminarium duchownym w Eczmiadzynie, położonym 20 kilometrów od Erewanu.
Awetik Issahakian podjął pierwsze próby pisarskie w okresie, kiedy w Armenii doniosłą rolę w kształtowaniu świadomości postępowej młodzieży odegrała już twórczość ormiańskich rewolucyjnych demokratów. Niewątpliwie duży wpływ wywarł na niego pisarz, etnograf i działacz społeczny, Chaczatur Abowian (1805-1848), który w swych powieściach, opowiadaniach, sztukach teatralnych ukazał walkę wyzwoleńczą narodu ormiańskiego, głosił przyjaźń z Rosjanami i opowiedział się za wprowadzeniem języka nowoarmeńskiego, zrozumiałego dla ludu, bo opartego na mowie żywej, w przeciwieństwie do języka klasycznego, który był całkowicie niezrozumiały dla szerokich rzesz. Dostępna Issahakianowi była również twórczość poety i filozofa Mikaela Nalba-diana (1829-1866), który wyzwolenie swego narodu wiązał z rewolucją w Rosji, uważał, że literatura powinna odzwierciedlać życie obywateli danego kraju. Współczesny Issahakianowi był Joannes Joannisian, autor liryków 146 i wierszy patriotycznych, w których głosił piękno przyrody Armenii i opisywał ciężkie położenie ludu armeńskiego. Był on także tłumaczem, zatem dzięki niemu mógł Issahakian poznać również utwory poetów rosyjskich i zachodnioeuropejskich. Do pokolenia poetyckiego, do którego zalicza się Issahakiana, należał też Howhannes Tumanian, w którego utworach, głównie o tematyce wiejskiej, przewija się często idea braterstwa narodów. Ci trzej poeci stworzyli "gwiazdozbiór trzech gwiazd", jak ich nazwał Walery Briusow, twórczość ich stała się ważnym ogniwem w rozwoju literatury armeńskiej.
Debiutował Issahakian w 1892 roku na łamach prasy, do pierwszych jego utworów należą pieśni, potwierdzające związek poety z życiem i poezją ludu. Pierwszym źródłem inspiracji były dla poety pieśni ludowe, co znalazło mocny wyraz we wczesnej jego twórczości. Pieśni Alahiaza czy Pieśni nieszczęśliwego aszuga z czasem poddał Issahakian istotnym przeróbkom. Przetworzone artystycznie, zachowały jednak prostotę, surowość, oszczędność, charakterystyczną dla pieśni ludowych, poeta bowiem - jak stwierdził Walery Briusow - "zbliżył się tak bardzo do liryki ludowej, że niektóre jego utwory poetyckie wydają się być stworzone przez anonimowych pieśniarzy, zdają się być nową serią pieśni ludowych..."
W 1893 roku osiemnastoletni Issahakian wyruszył za granicę, najpierw przebywał w Wiedniu, następnie udał się do Lipska, gdzie na tamtejszym uniwersytecie słuchał wykładów z filozofii i antropologii. Miał tam okazję poznać poglądy filozoficzne Fryderyka Wilhelma Nietzschego, które wywarły znaczny wpływ na twórczość wielu pisarzy europejskich. Nawiązał kontakt z kołami literackimi, a był to okres, kiedy w literaturze i sztuce europejskiej jedną z podstawowych tendencji był symbolizm. Kierunek ten rozwinął się na przełomie XIX i XX wieku i dążył do wyrażenia w dziele sztuki wiecznych i ogólnoludzkich problemów duchowych, których istoty dociekał nie drogą poznania rozumowego, lecz intuicyjnie i emocjonalnie. Podstawowym środkiem wyrazu artystycznego tego kierunku był symbol. Już pierwszy pobyt Issahakiana w Niemczech niewątpliwie zaważył na dalszym rozwoju jego twórczości.
Po powrocie do kraju poeta podjął działalność społeczną i narodowowyzwoleńczą. W 1896 roku za wystąpienie antycarskie został aresztowany i zesłany do Odessy. W rok później wydał pierwszy tom wierszy, zatytułowany Pieśni i rany, który obejmuje kilkadziesiąt drobnych liryków. Zbiór przyjęty został z wielkim entuzjazmem i przyniósł poecie niebywały rozgłos w kraju ojczystym. Kreśląc obraz wsi ormiańskiej, Issahakian ukazał ostro zarysowujące się kontrasty życia społecznego, problem ludzkiego cierpienia i "rozpacz ziemi". Wprawdzie w wierszach z tego okresu nie rzucił jeszcze poeta wezwania do walki ze starym porządkiem społecznym, niemniej odzywają się w nich tony rewolucyjnego buntu, który pobrzmiewa w całej wczesnej jego twórczości, przepojonej miłością ćo ojczyzny i narodu armeńskiego.
W 1902 roku, a więc blisko pięć lat po ogłoszeniu debiutanckiego tomiku, wydał Issahakian drugi zbiór wierszy pt. Ze starych i nowych pieśni i ran. Jak sam tytuł
wskazuje, budując tom poeta sięgnął do dawnych utworów i nowych pieśni, w których nadal podejmował problematykę społeczną, jednocześnie sporo miejsca poświęcając liryce osobistej. I te wypowiedzi poetyckie Issahakiana, jak i dalsze, zamknięte w tomie zatytułowanym Wiersze, a wydanym drukiem w 1903 roku, wywodzą swój rodowód z pieśni ludowej. W 1908 roku poeta zebrał cały swój dotychczasowy dorobek i zawarł go w zbiorze, któremu dał tytuł debiutanckiego tomu Pieśni i rany.
Wybuch rewolucji 1905 roku w Rosji wywarł silny wpływ na dalszy rozwój ideowo-artystyczny Issahakiana, w jego wierszach ze szczególną siłą zabrzmiały motywy walki o wyzwolenie narodowe i społeczne. Stając po stronie pokrzywdzonych, poeta wypowiadał się przeciwko wy. zyskowi biedoty wiejskiej przez bogaczy, manifestował swój związek z ziemią i ludem. W 1908 roku został ponownie aresztowany przez policję carską.
Rok 1905 okazał się bardzo ważny w procesie rozwoju świadomości społecznej narodu armeńskiego, który związał swój los z wszechrosyjskim ruchem wyzwoleńczym. Kiedy do Issahakiana dotarła wieść, że wrzenie rewolucyjne ogarnęło wszystkie przemysłowe ośrodki imperium rosyjskiego, że chłopi masowo występowali przeciwko obszarnikom, że wybuchł powszechny strajk polityczny - poeta wzywał narody Kaukazu do boju. Po upadku rewolucji głęboko przeżył klęskę nadziei, które wiązał ze zbrojnym wystąpieniem ludu rosyjskiego. "Chciałem uciekać z planety zalanej krwią - pisał - uciec od czasu, 149 od przestrzeni, od wszechświata". Reminiscencje z odebranych doświadczeń zawarł w poemacie Abul-Ala-Maari, powstałym w latach 1909_1911
Osnowę poematu stanowią filozoficzne rozważania niewidomego poety arabskiego Abu'1-Ala Al-Maariego, który żył na przełomie X i XI wieku i stworzył oryginalny rodzaj poezji filozoficznej, przesiąkniętej sceptycyzmem, pesymizmem i duchem krytycyzmu. Bohater poematu Issahakiana również odnosi się do wszystkiego nieufnie powątpiewająco, z niewiarą, przechodzi ciężką próbę samotności. Kreśląc tragedię jednostki silnej, zaangażowanej, dał poeta wyraz własnym przeżyciom i doznaniom. Nie udało się Issahakianowi ogłosić Abul-Ala-Maariego, gdyż cenzura carska nie zezwoliła na druk poematu.
